منسوب بودند كه علت آن به زمان احداث شهر بازمىگردد . منصور عباسى بانى شهر بغداد ، و پس از او ديگر جانشينانش ، محلات بغداد را به سرداران و نزديكان خود واگذار مىكردند و از اين‌رو محله‌هاى شهر به نام ايشان شهرت مىيافت « 1 » و اين امر حكايت از آن نداشت كه خانواده يا عشيرهء اين افراد در آن محله سكونت داشتند ، بلكه اعضاى خاندان‌ها و قبايل مختلف به‌طور پراكنده در محلات گوناگون مىزيستند . در عين حال اين بدان معنا هم نيست كه هيچ‌گاه افراد يك خاندان همگى در يك محله سكونت نداشتند ، چنان‌كه در تاريخ بغداد به مواردى از اين قبيل اشاره شده است . « 2 » به هر تقدير ساختار قبيله‌اى ، در تفكيك محلات شيعه‌نشين و سنىنشين شهر بغداد ، آن‌چنان‌كه در كوفه مؤثر بود ، تأثير نداشت ، بلكه عامل مؤثر در اين جدايى همان اختلافات مذهبى بود كه پيروان هريك از اين‌دو مذهب را به سكونت در كنار هم و در محلاتى جدا از مخالفان خود وا مىداشت ، به‌ويژه اگر بروز تنش‌ها و درگيرىهاى ميان آنان را ، كه گاه به كشتار و قتل و غارت مىانجاميد « 3 » در نظر آوريم ، اين اقدام پيروان مذاهب مختلف توجيه بيشترى مىيابد ، از اين‌رو مشاهده مىكنيم كه پيروان اين مذاهب به‌ويژه شيعيان در بغداد ، دست كم از قرن سوم به بعد ، محلاتى خاص خود در اين شهر داشتند . « 4 »

--> ( 1 ) . ر . ك : بغدادى ، تاريخ بغداد ، ج 1 ، ص 90 - 91 . ( 2 ) . ر . ك : همان ، ص 89 و 90 . محله مردم انبار و محلّه بنى نهيك . ( 3 ) . مواردى از اين حوادث را ابن الجوزى ( م 597 ف ) در كتاب خود المنتظم فى تاريخ الملوك و الامم ، در ذيل حوادث سال‌هاى 320 ق به بعد آورده است . ( 4 ) . اين امر اختصاص به شيعيان نداشت چنان‌كه مثلا حنبليان ، كه از قرن چهارم هجرى تحت زعامت فردى به نام حسن بن على بربهارى ( م 329 ق ) ، در بغداد قدرتى به هم رسانيده بودند ، محله‌اى خاص خود داشتند كه مركز حملات سازماندهى شده عليه شيعيان و محلات شيعه‌نشين بود ، مثل محلهء باب البصره ، به گفتهء تنوخى ، آنان مسجدى هم براى خودشان ساخته بودند كه به مسجد ضرار معروف شد . ر . ك : تنوخى ، نشوار المحاضره ، ج 2 ، ص 233 و ابن جوزى ، المنتظم ، ج 13 ، در جاهاى متعدد و موسوى ، زندگى سياسى و فرهنگى شيعيان بغداد ، س 36 .